Հավատարմություն և դավաճանություն( Թմկաբերդի առումը)

Հավատարմությունը ինձ համար դրսևորման մի ձև է,իմ կարծիքով դա ազնվություն է։Բայց առաջին հերթին դու պիտի լինես հավատարիմ ինքդ քեզ ,լինես քեզ հետ արդար,հետևաբար սիրես քեզ։ Ինքս իմ հանդեպ հավատարմությունը արտահայտում եմ իմ սկզբունքներով։ Չեմ սիրում ,որ ինձ հետ անարդար են վարվում ու  երբեմն  էլ ժպիտով  դիմացինիս մեջ փորձում եմ արթնացնել իմ հանդեպ արդարամտությունը ։ Բայց լինում են դեպքեր, երբ դավաճանում եմ իմ սկզբունքներին, երևի ճիշտ չի հնչում ,բայց մեկ –մեկ սկզբունքներիս թվի հետ հանում կամ գումարում եմ կատարում ,որովհետև միշտ սովորում եմ։ Իսկ դավաճանելիս հասկանում եմ, որ ինձ եմ դավաճանում , ու լավ չեմ զգում, երբ իմ պատճառով դիմացինս իրեն դավաճանված է զգում։
Պոեմը  շնչով էր, փորձեցի շնչել ,թոքերս բավարարվեցին։
Թմկա տիրուհին ինձ համար անսեր, խաբեբա,շահամոլ,անխելք կին էր։ Թաթուլ իշխանը քաջ էր։ Նադիրը՝ էգոիստ էր,ու իր մեջ էր կրում մարդկային բոլոր վատ գծերը։Սկզբից կարծում էի ,թե Թմկա տիրուհին սիրում էր Թաթուլին,բայց եթե սիրեր, չէր դավաճանի, դավաճանեց, ուրեմն չէր սիրում։Հավատարիմ էլ չէր ,դա հենց կապված է ասածիս հետ։ Թմկա տիրուհու դավաճանությունը կարելի է բացատրել նրանով, որ նա սիրահարվել էր Նադիր շահի հարստություններին՝ չմտածելով, որ Նադիրը խաբեբա է, որ իրեն Թաթուլն է սիրում…  Իր վերջին րոպեներին  հասկանալով , որ միևնույն է, մեռնելու է, նա փորձում է ցավեցնել  Նադիր շահին՝ ասելով.
« Քաջ էր ու սիրուն քեզնից առավել.
     Մի բարձր ու ազնիվ տղամարդ էր նա.
     Կնոջ մատնությամբ ամրոց չէր առել,
     Չէր եղել կյանքում երբեք խաբեբա..»

Հովհաննես Թումանյան «Անուշ»(վերլուծություն)

«Անուշը» կարդալիս շատ բան սովորեցի,իսկ հիմա սովորածս ներկայացնեմ։ Անուշը սիրահարված աղջիկ էր ,ուժեղ էր,չենթարկվող ։Մոսին՝Անուշի եղբայրը, խիստ էր,անում էր իր անունի ,մյուսների կարծիքի համար,նույնիսկ քրոջը կսպաներ, միայն հասարակության աչքին բարձր երևար։Սարոն  մի գյուղացի տղա էր,ով սիրում էր Անուշին և նվիրված էր նրան ։Միևնույն է ,Անուշը իրեն անբախտ էր համարում՝ հավատալով գուշակությանը։Եվ ինչին հավատաց, այն էլ եղավ։

 Հիմա անցնեմ պոեմի ասելիքին։ Պոեմում չկարողացա հաշտվել Մոսիի կերպարի հետ։ Ըստ իս` Մոսին եթե ունենար  ներքին արժանապատվություն, չէր ստիպի քրոջը հրաժարվել սիրուց,ի՞նչ տվեց դա նրան։ Սարոյին  սպանելուց հետո  նա դժբախտացրեց քրոջը և ոչ միայն… Բայց մի՞թե այդ հասարակությունը դա չէր ուզում,հասարակությունը ձտում էր  տեսնել Սարոյի պատվախնդրությունը։։«Պատվախնդրություն» բառի   մեջ «խնդրել »–ը օգտագործվում է պահանջել իմաստով։Նշանակում է դիրք  ստեղծել և պահպանել  հասարակության մեջ :Արդյո՞ք ճիշտ է մարդասպանության  միջոցով  անուն  և պատիվ ունենալ հասարակության մեջ։ Բայց Մոսին այդպես ունեցա՞վ այդ պատիվը։ Նա պիտի հասկանար, որ պատասխանատու է իր առաջ,իր  արած  ամեն քայլի համար պատասխանատու է հենց ինքը ,էլ կարևոր չի, թե հասարակությունն ինչ է խոսում իր արածի շուրջը,ինքն է պատասխանատու ու վերջ ։Ու  հենց դրա համար կունենար  իր անհատականությունը։

Հասարակությունը  իրավունք չունի որոշելու քո փոխարեն։ Ամեն մեկն է պատասխանատու իր համար,իր արածի համար, ու երբ անտեսում ես էդ խոսողներին, լինում ես ինքնուրույն ու չես վախենում քո արածների համար,չես մտածում, թե քեզ   ինչպես կընդունի հասարակությունը… Մոսին չարեց այս ամենը, իմ կարծիքով դա անկրթային դրսևորում էր։ Հասարակության դրդմամբ տեղի ունեցավ ցավալին։ Իսկ հետո հասարակությունը զղջում էր կատարվածի համար, բայց ո՛չ Անուշին և ո՛չ էլ Սարոյին հետ բերել հնարավոր չէր։Կարծում եմ, սա մի օրինակ էր հասարակությանը սթափեցնելու համար:

Երկու խենթ ")

…ու շարունակում եմ սիրել։Ամեն անգամ զգում եմ շունչդ,որն ինձ կլանում է բերում քո աշխարհ ,ճանապարհին էլ համբույրներդ քո աշխարհի դռները բացում են իմ առջև ,ինձ դարձնում վախկոտ լողորդ ,որովհետև ամեն անգամ քո աշխարհ մտնելիս վախենում եմ ,որ կմոռանամ դռների տեղը,կսուզվեմ ու կմնամ կես ճանապարհին ,բայց քո  դռները անհամբեր կսպասեն իրենց ծանոթ հյուրին։Իսկ հյուրը սպասեցնել կտա,անժամանակ ժամանակով:
...Ու հրեշ չեմ,որովհետև միշտ կողքիդ եմ,կողքիդ եմ դրա համար եմ վերափոխվում ՝դառնում հրեշտակ։
Սիրում եմ ժպիտդ , ինձ տեսնելիս այն կրկնապատկվում  է,հասնում մինչև ականջներ,ու ցավեցնում դեմքիդ մկանները,ասեմ կներե՞ս, ոչ՛ չեմ ասելու ։Նկատում եմ ինձ տեսնելիս  աչքերդ էլ են ժպտում,դեռ էն օրերից ՝առաջիններից։Գիտեմ ,որ գիտես ,քեզ սիրում եմ ամբողջ ուժով ,սիրում եմ ,քո հոտն էլ եմ սիրում։Գլուխս ուսիդ դնելով հոտդ դիպչում է ինձ,քո անուշ հոտը:Թե  գնամ  հոտդ կտանեմ  ինձ հետ ,որ քեզնից հուշ ունենամ։Ու թե հանկարծ ուրիշինը լինես հոտդ ինձ կմնա ։Կմնա ինձ,դրա համար էլ կմնաս իմը ՝իմ  խենթ ու խելառը։Սիրահարվել եմ էն ձեռքերիդ,որ ամեն անգամ մազերիս դիպչելով սերս ավելի է բռնկում։Ու նորից ուզում եմ համբուրել տաք շուրթերդ,որ տաքանամ քո տաքությամբ։Դու մոտենում ես նայում աչքերիս, քո գիրկն առնում ինձ,թաքցնում մարմինս ,քեզ հատուկ  նայվածքով ,մոտենում ու  շուրթերս  կլանում բերանիդ մեջ ։Հետո նորից  ժպտում ես ու  լուռ խոսում   ,այնքան լուռ ,որ ես հազիվ եմ ընկալում հայացքիդ մեջ թաքնված բառերը ,բայց շարունակում եմ լռելով խոսել.... 

How is your life different from that of people of your parents or grandparents generation

Now days our life is so easy.If we want to be in contact with our friends,relatives we can socialize with them on the phone or on the internet.We live in innovation equipment century.In my grandparents youth there hadn't been colorful TV, also they read books, they  wrote and  send letter by mail,  they not only did their lesson,they helped their parents in daily works.They did not  lived in good conditions. In my opinion our life is not painful,but in comparison  to our grandparents' life , all things are given  to us

Ինչ անենք, որ հասնենք հոգևոր զարգացած Հայաստանի

 Վահան Տերյանի «Հոգևոր Հայաստան»  հոդվածը   կարդալիս հասկացա, որ Տերյանն ուղղակի գրող չէ։ Տերյանը նկարագրում է այսօրվա իրականությունը, իրականություն, որն արդեն դարձել է սովորական ,իսկ մենք սովորական ապրում ենք, սովորական անում, ստեղծում, արարում, իսկ ավելի մարդավարի ասած՝ յոլա գնում։ Անսովորը մենք համարում ենք սովորական ու համակերպվում դրան։ Մենք չենք գտնում արթնացնող, որ գլխներիս մի դույլ սառը ջուր լցնի ու ասի, որ շոկոլադներով քաղցր երազն ավարտվեց, որ պիտի արթնանանք ու քայլենք իրականության մեջ։ Ու ինչքան հնարավոր է՝ շուտ պիտի արթնանանք ,մաքրենք մեր ճպռոտ աչքերը, որոնք վկայում են մեր խոր քնի մասին, որ ավելի լավ տեսնենք երկրի երեսին  գտնվող կեղտի հատիկները, քանի որ ամեն րոպե դրանք ավելանում են, կույտ–կույտ հավաքվելով` մոտենում մեր  վերմակին։ Ու սրա համար մենք պիտի լինենք մեր արթնացնողը, վերմակը պիտի գցենք մեր վրայից, պիտի հասկանանք,  որ այն տաքացնելուց  բացի ոչ մի օգուտ չունի։ Մենք ոչմիայն չենք հանում մեր վերմակը, այլ նաև ուզում ենք, որ ուրիշը հանի, հենց ուրիշը, որ մենք չհոգնենք, որ հանկարծ չմրսենք ու չհիվանդանանք։Ու հենց էդ հիվանդացողներն  են շարունակում քայլել։Դանդաղ մաքրում  են կեղտի կույտերը, դանդաղ, որովհետև մի քանիսը չեն կարող մաքրել հազարների կեղտերը, իսկ ամեն անգամ մաքրելուց հետո այն ավելանում է կրկնակիից էլ ավելի։

Վահան Տերյան. «Հոգևոր Հայաստան» մեջբերումներ

Ամեն մի հայ ներկա տագնապալի ու աղետավոր ժամին բնականաբար ջանում է թափանցել մշուշոտ ու անհայտ ապագայի խորքը՝ իր հիվանդագին տարակուսանքների լուծումը որոնելով:                                                                                                                                                                                                                                    *** 

Հայության համար մի ցավոտ ցնորք է դարձել այդ «Հայաստանը», մի ավետյաց երկիր, դյութական մի անուն:                                                         

                                        ***

Պետք է միջանկյալ նկատեմ, որ հայ ժողովրդի ֆիզիկական ապահովության մասին խոսողները, իհարկե, պակաս չեն շահագրգռված հայության կուլտուրական եւ հոգեկան ստացվածքների վերաբերմամբ, միայն այս անգամ եւս տարբերությունն այլ տեղ պետք է որոնել: Բանն այն է, որ ֆիզիկականի մասին մտահոգվողներն այնպիսի գերագույն ու վճռական հույսեր չունեն ներկայիս հայության ապագայի նկատմամբ, ինչ հույսեր անտարակույս տածում են նրանք, որոնք ամբողջ հայության ապագայի հարցը կապում են թուրքահայերի հետ:                                                                                                              
                                                                           ***

Ես ոչ մի արժեք չեմ տալիս այն ազգությանը, որ արտաքին սահմաններով է պահպանում իր ինքնությունը, եւ որ գլխավորն է՝ մի ինքնություն, որ կարիք էլ չկա պահպանելու:                                                                                

                                                                             ***

Չպետք է ծույլերի հոգեբանությամբ հույսներս դնենք լոկ արտաքին հրաշքների վրա. չպետք է մեզ կերակրենք այն հավատով, որ մի արտաքին փոփոխություն, մի դյութական ձեռք մեզ ազգ կդարձնի: Չպետք է կամենանք մեր հույսը եւ ապագան նյութական Հայաստան գաղափարի վրա հիմնել, այլ պիտի տենչանք ու աշխատենք Հոգեւոր Հայաստանի համար:                                                               

                                                                       ***

Չկամենանք շքեղ շենքերի հայրենիք դարձնել մեր Հայրենիքը, հոգու եւ մտքի՛ հպարտությամբ ճոխացնենք նրան:                                               
                                           

                                                                              *** 

Մեր երկիրը ավերակների երկիր է, ավերված մի Հայրենիք, որ մենք այսօր կամենում ենք կենդանացնել, որին կամենում ենք նոր կյանքի կոչել:                                                         

                                                                             ***

Մեր մեռած կյանքն այսօր կարծեք թե կենդանության նշաններ է ցույց տալիս: Թող լինեն այդ նշանները տարօրինակ եւ երբեմն այլանդակ, բայց այդ տարօրինակություններն ու այլանդակությունները ես կուզեի վերագրել անցյալին, կուզեի ենթադրել, որ անցյալի ստվերն է, որ դեռ ընկած է բացվող ապագայի վրա:                                              

                                                                           ***

Չպետք է մատնանիշ անել արտաքին արգելքներն ու խոչընդոտները՝ դրանք միշտ կան, եւ դրանց դեմ, այո՛, պետք է կռվել:Երբ ես հարցրի նրան, թե ի՞նչ է վերջապես նրա բաղձանքը, ինչո՞ւ է այդպես ջերմ ցանկանում, որ «Հայաստանն ազատվի» (Բալկանյան պատերազմի սկզբին էր տեղի ունենում զրույցը), վերջապես՝ մի՞թե, հարցրի ես, ձեր բաղձանքն այն է, որ տեսնեք հայ ոստիկան հայկական համազգեստով… նա անհամբեր կերպով եւ կտրուկ ասաց.- Այո՛, հայ ոստիկան, հայկական համազգեստով…Հետո ավելացրեց դրա վրա եւ այն ամենը, ինչ անհրաժեշտ կերպով կապված է այդ հայ ոստիկանի գոյության հետ…Սակայն ես ոչ մի խոսք չլսեցի հայ կուլտուրայի մասին. հայ արվեստի, գրականության, հայ գիտության… վերջապես հայ ժողովրդի մասին, որի համար (նկատենք թռուցիկ կերպով գոնե) բոլորովին միեւնույն է, թե ո՛ր ազգից է եւ ի՛նչ համազգեստ ունի հագին այն ոստիկանը, որն իրենից կաշառք է պահանջում կամ որն իրեն ծեծում է…                                                                                                  

                                                                           ***

Այսպես ահա, այդ հայ բուրժուական ինտելիգենցիան, որ ժխտում է մեր ժողովրդի լեզուն, որ արհամարհում է մեր գրականությունն ու մամուլը (ամենաեռանդուն կերպով ձգտելով ավելի ու ավելի ցած գցել նրանց ու փոխարինել մի այլ մամուլով, որի համար ոչ մի միջոց չի խնայում), ահա այդ ինտելիգենցիան այսօր տոգորվել է մի անասելի ոգեւորությամբ, մի չտեսնված ազգասիրությամբ: Նա եւս իր լոզունգը դարձրել է «Հայաստանը»…Նրանք են, որ պիտի հայության պաշտպան կանգնեն, հայության բերանը լինեն:Ստացվում է մի սքանչելի պատկեր. հայության բերանը հայերեն չի խոսում, հայության շուրթերը հայերեն բառեր չեն կարող արտասանել:                                        

                                                                          ***

Մեզանում շարունակ մատնանիշ են անում գրականության, արվեստի, մամուլի, դպրոցի անկյալ վիճակը եւ դրանով արդարացնում իրենց անտարբերությունը դեպի այդ ամենը:                                                   

                                                                           ***

Ի՞նչ եք որոնում դուք Հայաստանում, եթե արհամարհում եք այն, ինչ հոգին եւ սիրտն է նրա…Ինչպե՞ս հավատամ ես ձեր այդ հանկարծակի, դյութական մի գավազանի շարժումով ծնված ազգասիրությանը:Դուք, որ ինքնակոչ հյուրեր եք այսօրվա արյունալի հանդեսում, մի՞թե չեք զգում ձեր դրության տարօրինակությունը, անհարմարությունը:Դուք, որ հարսանյաց հյուր եք միշտ եւ երբեք ազնիվ աշխատանքի եւ սրտակեղեք ցավի հետ լինել չկամեցաք մեզանում:Դուք, որ ժառանգ եք դարձել մեր հայրենիքի եւ երբեք չեք գնահատել նրա հոգեղեն ավանդը: Բայց կանցնի այս արյունալի հանդեսը, որի մեջ դուք ինքնակամ եւ ինքնակոչ թամադա եք դարձել, եւ կգա նորից տաժանելի ու չարքաշ աշխատանքի առօրեականը, եւ դուք, եկվորներ, նորից կփախչեք այնտեղ, ուր ձեր որկորն ավելի կուշտ է, ուր ձեր որջն՝ ավելի տաք…                                                                                                          

                                                                        ***

Եվ ահա, այսօրվա ճիգերի ու ջանքերի մեջ անգամ մենք չպիտի մոռանանք, որ մեր առաջ կա դեռ մի խոշոր ու վսեմ աշխատանք, գուցե ոչ այնքան շլացնող ու փայլուն իր արտաքինով, սակայն իմաստալից եւ վեհ՝ իր ներքին բովանդակությամբ:Հայության հավաքում կամ հայության կազմակերպում գաղափարական իմաստով – ահա՛ ինչ եմ հասկանում ես Հոգեւոր Հայաստան ասելով: Դա այն կուլտուրան է, այն կուլտուրապես կազմակերպված ժողովուրդն է, որի գալուն մենք կուզեինք հավատալ:                                                                                         

                                                                         ***

Եվ այդ մարդիկ այսօր ամենից բարձր են ճչում Հայաստանի մասին՝ միեւնույն ժամանակ ինքնակոչ կերպով ստանձնելով ազգի ներկայացուցչության իրավունքը:​

Բարին և չարը բնության մեջ

Բարին և չարը  անբացատրելի են ,քանի որ բարուց ավելի բարին կա և չարից ՝ ավելի չարը։ Մարդկային բնույթով հնարավոր չէ սահմանում տալ  դրանց ։և ոչ  մեկը պիտի չդատի   չարության համար ,քանի որ Աստված է դատավորը ։Մեկի համար բարին ,մյուսի համար չար է, երևի դա  մարդու բազմերանգ տեսակից է։Չարն ու բարին միշտ պատերազմում են ,նույնիսկ հեքիաթներում ,բայց պատերազմի ավարտին հաղթում է բարին ։Իսկ այսօրվա իրականության մեջ բարին ոտնատակ է լինում,չի գնահատվում , կուլ է գնում այսօրվա ոճրագործություններին ու  չարություն ապրելով ինքն է դառնում ոճրագործ։Կարծում եմ ,որ հասարակությունը մարդու մոտ կարող է զարգացնել լավ և վատ գծեր,իսկ մարդը հասկանալով  վատերին պիտի տեղ չտա,որ արմատներ չգցեն ու  հեռացնեն բարուն։Կատարյալ բարություն ինձ համար կա ՝դա  Աստվածայինն է ,որի ամբողջությունը մարդը չի կարող ընդգրկել իր բնավորության մեջ ,քանի որ կատարյալ բարությունը Կատարյալինն է։Մարդիկ ձգտում են հասնել կատարելության ,ճիշտ է կատարելության ձգտումը շատերին դարձնում է իմաստուն,շատերին էլ գոռոզ,բայց ինչքան էլ  ձգտենք չենք հասնի ամենաբարձրին՝գերբնականին,որից սկիզբ  է առնում ողջ տիեզերքը: